Gezin Tren İstasyonu’nun bulunduğu alan, ekolojik açıdan korunması gereken sulak alan havzası içerisinde yer aldığı gibi aynı zamanda sit alanı niteliği de taşımaktadır. Sulak alanlar; su rejimini düzenleyen, biyolojik çeşitliliği koruyan ve doğal dengenin sürdürülebilirliğini sağlayan en hassas ekosistemler arasında kabul edilmektedir. Bu nedenle bu tür alanlara yapılan her müdahale, yalnızca yerel bir faaliyet değil, geniş ölçekli çevresel sonuçlar doğurma potansiyeli taşıyan bir süreçtir.
Söz konusu alan, 4 Nisan 2014 tarihli ve 28962 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamında koruma altına alınmıştır. Bu düzenleme; 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 9. maddesi, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu ve Türkiye’nin taraf olduğu Ramsar Sözleşmesi çerçevesinde sulak alanların korunmasını esas almaktadır.
Bu hukuki çerçeveye rağmen, Gezin Tren İstasyonu çevresinde yürütüldüğü görülen faaliyetler kamuoyunda ciddi soru işaretleri yaratmaktadır. Bölgede hafriyat çalışmaları yapıldığı, toprak hareketleriyle doğal zemin yapısının değiştirildiği ve dolgu işlemleriyle alanın ekolojik karakterinin dönüştürüldüğü yönündeki iddialar hem bölge halkı hem de basın organlarında yer almaktadır. Sulak alanlara moloz ve hafriyat dökülmesini yasaklayan yönetmelik hükümleri dikkate alındığında, bu tür müdahalelerin çevresel etkilerinin ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.
Aynı sahada çok sayıda ağacın kesildiği de ifade edilmektedir. Yönetmeliğin ilgili hükümlerine göre yalnızca kuşların üreme dönemi dışında ve ekosistemi iyileştirme amacıyla silvikültürel bakım yapılabilir; bunun dışında ağaç kesimi açıkça yasaklanmıştır. Buna rağmen yüzlerce yıllık ağaçların ortadan kaldırılması, yalnızca ağaç varlığının değil, aynı zamanda kuşların ve diğer canlıların hayat alanlarının da kaybı anlamına gelmektedir.
Öte yandan mesele yalnızca çevresel müdahalelerle sınırlı değildir. Maden sahasında üretilen bakır cevheri flotasyon yöntemiyle konsantre hale getirilmekte, ardından bu ürünün en yakın istasyon olan Maden Tren İstasyonu yerine yaklaşık 30 kilometre uzaklıktaki Gezin Tren İstasyonu üzerinden taşınması planlanmaktadır. Dicle Nehri vadisi boyunca karayolu ile taşınacak bu tehlikeli konsantre maden ürününün Gezin’e getirilmesi hem lojistik açıdan hem de çevresel güvenlik bakımından önemli soru işaretleri doğurmaktadır. Daha yakın bir demiryolu bağlantısı mevcutken neden Gezin’in tercih edildiği sorusu kamuoyunda cevap bekleyen temel konulardan biridir.
Ayrıca bu taşımanın özel araçlarla karayolu üzerinden yapılacak olması, olası kaza, dökülme veya sızıntı risklerini de gündeme getirmektedir. Böyle bir durumda sorumluluğun kimde olacağı sorusundan daha kritik olan husus, bu riskin neden en baştan oluşturulduğudur.
Yönetmeliğin EK-1 bölümünde yer alan “yasak faaliyetler” arasında kimyasal ürünlerin dolum ve depolama tesisleri de bulunmaktadır. Flotasyon işlemi sonrası elde edilen bakır konsantresinin sevkiyatı, yalnızca ticari bir lojistik süreç değil, çevresel etkileri bakımından da değerlendirilmesi gereken bir faaliyettir. Samsun ile Gezin arasında oluşacak çift yönlü konteyner trafiği, yoğun yükleme ve boşaltma faaliyetleri ile sulak alan ekosistemi üzerinde ek baskı oluşturabilecek niteliktedir.
Anayasa’nın 56. maddesi ise herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede hayat hakkını güvence altına almakta ve çevrenin korunmasını hem devlet hem de toplum için bir görev olarak tanımlamaktadır. Bu bağlamda Gezin Tren İstasyonu’nda yürütülen faaliyetlerin yalnızca ekonomik veya lojistik değil, aynı zamanda çevresel ve hukuki boyutlarıyla da değerlendirilmesi gerekmektedir.
Sonuç olarak; sulak alan havzası içerisinde yer alan Gezin Tren İstasyonu’nda gerçekleştirilen hafriyat, ağaç kesimi ve ağır lojistik faaliyetler ile konsantre maden taşımacılığına ilişkin tercihlerin, ekolojik denge ve kamu yararı açısından yeniden ve şeffaf biçimde değerlendirilmesi gerektiği görülmektedir. Çünkü doğaya yapılan her müdahale, yalnızca bugünü değil, geleceği de doğrudan etkilemektedir.
Bu faaliyet dur diyecek birileri yok mudur?