Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu verilerine göre, kur korumalı TL mevduat ve katılma hesapları (KKM) ile ilgili işlemlerde bu hesapların toplam bakiyesi sıfıra indi. Söz konusu hesaplar 2026 yılının başında yaklaşık 6.5 milyar TL iken, aylar içerisinde milyonlar seviyesine kadar geriledi ve 21 Ağustos’ta sıfırlandı.
Aralık 2021’de döviz kurlarını kontrol altına almak, kurdaki hızlı artışı frenlemek amacıyla hayata geçirilen KKM sisteminin beş yıllık uygulamanın ardından 2.4 trilyon TL’yi bulan bir maliyetle sona erdiği hesaplanıyor.
Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati döneminde, enflasyonla mücadelede etkili olacağı iddiası ile gündeme getirilen model, tasarruf sahiplerini kur artışına karşı korurken oluşan zararı Hazine ve Merkez Bankası tarafından karşılanmasını öngörüyordu. KKM çerçevesinde kişilerin, döviz mevduatlarını bozdurarak ya da mevcut TL mevduatlarını kullanarak varlıklarını vadeli KKM hesaplarına yatırmaları halinde TL mevduatlarını döviz alış kuru üzerinden dövize sabitleme, böylece kur artışı nedeniyle oluşabilecek zararlardan koruma olanağı elde etmeleri amaçlanıyordu. Uygulamanın başladığı tarihte 13 TL olan döviz kuru, aradan geçen beş yıllık süreçte yaklaşık 3.7 kat artarak 48.13 TL’ye dayandı. Dolar kuru 2022 sonunda 18.70, 2023 sonunda 29.44, 2024 sonunda 35.22, 2025 sonunda 42.86’ya yükseldi. Uygulamanın sona erdiği tarihte ise 48.13 TL’yi buldu. Faizleri yükseltmeden kur kriziyle başa çıkmak için devreye sokulan KKM uygulaması görülüyor ki, yaşanan süreçte başarılı olmadı. Kurdaki yükseliş devam etti. Türk Lirası 2021’de değerinin yüzde 44’ünü kaybetti. Bu durum sonraki yıllarda da devam etti.
Ekonomistler, sistemin bütçeye yükünü 2.4 trilyon TL, yaklaşık 60 milyar dolar düzeyinde olduğunu belirtiyorlar. Uzmanlar, bu hesaplamaya vergi kayıpları, Merkez Bankası’nın dolaylı operasyon zararları ve diğer etkileri eklendiğinde toplam maliyetinin çok daha yüksek olduğunu açıklıyorlar. (1)
KKM hesaplarının bakiyesi 18 Ağustos 2023’te 3 trilyon 407 milyar TL ile zirve yaparken, daha sonra ekonomi yönetiminin değişmesi ve modelin getirdiği mali yükün bütçede sorun yaratması nedeniyle daha fazla risk almamak adına uygulama kademeli olarak tasfiye sürecine sokuldu. Sistemden çıkışlar 21 Ağustos 2026 tarihi itibariyle tamamlandı ve hesaplarda kalan son 4 milyon TL’lık bakiye sıfırlandı. (2)
Döviz kurlarındaki artışı durdurmak için devreye alınan KKM sistemi başarılı olmadı. Sistemin başladığından uygulamanın sonlandırılmasına kadar süreçte kur 3.7 kat arttı. Ayrıca döviz kurlarındaki artış farkının Hazine ve Merkez Bankası tarafından ödenmesi nedeniyle kamuda büyük bir finansal yük ve zarar oluşturdu. Model kaynakların dar gelirli kesimlerden mevduat sahiplerine aktarılarak gelir adaletsizliğine ve servet transferine neden oldu. Sonuçta, piyasa mekanizmasını bozduğu ve makro finansal riskleri artırdığı için tasfiye edildi.
Kaynakça :
(1) Vikipedi
(2) denizliaktuel.com
