Sıdıka Avar’ı tanımak için yaptığım araştırmada; Elazığ Kız Enstitüsü’nde önce öğretmenlik ve daha sonra müdürlük yaptığı 1939-1959 yılları arasında “Dağ Çiçekleri” olarak isimlendirdiği öğrencileri için Cumhuriyetin ilk yıllarında Doğu Anadolu’da eğitim mücadelesine öncülük eden bu unutulmaz Cumhuriyet öğretmenini ne kadar az tanıdığımızı fark ettim. Bu nedenle onu daha iyi anlamak için bu yazımda Sıdıka Avar’ı anlatmaya çalıştım.
Sıdıka Avar daha önce İzmir’de öğretmenlik yaptığı sırada “İzmir Kadınlar Hapishanesi”nde mahkum kadınlara akşamları okuma yazma dersleri vermesi ve diğer gönüllü çalışmaları Atatürk’ün dikkatini çekmişti. Eğitim seferberliğinde Atatürk’ün yönlendirmesi ile 1939’da Elazığ Kız Enstitüsü’nde yeni başlayan öğretmenlik serüveni Sıdıka Avar’a Doğu Anadolu coğrafyasında kendine özgü bir hikaye yarattı.
Elazığ Kız Enstitüsü o dönem sadece Elazığ’dan değil Elazığ, Tunceli ve Bingöl yöresinden gelen kız öğrenciler için bölgenin önde gelen bir eğitim kurumu idi. Öğrencilere okulda özel bir programla eğitim verilirken, en çok Türkçeye önem verilir, ayrıca yurt bilgisi, matematik, sağlık bilgisi, çocuk bakımı, ev idaresi, yemek-dikiş-nakış dersleri gösteriliyordu. Bu nedenle okul kız öğrenciler için tercih edilen önemli ve özellikli bir eğitim kurumu olarak bölgenin ilgisini çekiyordu. Sıdıka Avar’ın enstitüde uyguladığı gerek eğitim yöntemleri ve gerekse yönetim anlayışı ve çalışmaları okula ilgiyi daha da artırmıştı.
Sıdıka Avar, Elazığ, Tunceli ve Bingöl’ün ilçe, bucak ve köylerini bazen at veya katır sırtında, veya yayan, ya da kamyonla yaptığı gezilerle yöredeki kız çocuklarını toplayarak onları okumaya teşvik etmiş, yörede ilk kez defile düzenleyerek eğitimde bir yaklaşıma öncülük etmiş ve bütün bu eğitim çabaları ile yöre halkının sevgi ve saygısını kazanan bir öğretmen olmuştu.
Sıdıka Avar’ın eğitmenlik hayatı sadece Elazığ Kız Enstitüsü ile sınırlı kalmamış, bölgede açtığı “Köy Kadınları Gezici Kursları”, kadınlara okuma yazma ve Türkçe öğretme kursları ile eğitim seferberliğine öncülük etmişti. Öğrencileri ile mezuniyetleri sonrasında da ilişkilerini sürdürmüş, bütün bu eğitim çalışmaları ve gönüllü hizmetleri ile dikkat çekmiş ve o dönemde çeşitli röportajlara konu olmuştu. (*)
Özetle Sıdıka Avar Türk eğitim tarihinin, özellikle Cumhuriyetin ilk döneminin efsane öğretmenlerinden biridir. Atatürk’ün cumhuriyetle başlattığı eğitim devrimlerinde ve Türkiye’nin modernleşme ve aydınlanmasında önemli bir rol oynamış, fedakar, cefakar ve kahraman bir cumhuriyet öğretmenidir.
Kurtuluş savaşında Kastamonu’da askere cephane taşıyan Şerife Bacı, Erzurum ve Sakarya cephelerinde komutanlık yapan Kara Fatma (Fatma Seher Erden), Osmanlı-Rus savaşı kahramanı Nene Hatun, cephede görev alan ünlü yazarımız Halide Edip Adıvar ve dünyanın ilk kadın savaş pilotu olan Sabiha Gökçen ve ismini sayamadığımız bir çok kadın kahramanlarımız Türkiye’nin yaşanan tarihinde ne kadar önemli ve değerli ise, bir eğitim kahramanı olan Sıdıka Avar’ın da o kadar önemli ve değerli olduğunu düşünüyorum.
Elazığ’da görev yaptığı okula “Öğretmen Sıdıka Avar Kız Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi” adının verilmesi bir kadirşinaslık olarak değerlendirilse de bunun yeterli olmadığını, bu nedenle daha farklı şeyler yapılması gerektiğine inanıyoruz.
Sıdıka Avar’ın öğretmenlik anılarını ve köy çocuklarının eğitimi için verdiği çabaları anlatan “Dağ Çiçeklerim” isimli yeni basımlı kitabın tanıtımının Elazığ’da yapılması ve düzenlenecek etkinliklerle Sıdıka Avar isminin ölümsüzleştirilmesini bu şehrin bir vefa borcu olduğunu düşünüyorum.
Kaynakça :
(*) sidikaavarkml.meb.k12.tr
