Bir şehrin gerçek zenginliği gökdelenlerinde, geniş caddelerinde ya da yeni yapılan binalarında aranmaz.
Asıl zenginlik, geçmişinden bugüne taşıdığı izlerde saklıdır.
Bazen eski bir kapıda, bazen yıpranmış bir duvarda, bazen de önünden her gün geçtiğimiz halde fark etmediğimiz tarihi bir yapıda...
Şehirler de insanlar gibidir. Hafızalarını kaybettiklerinde kimliklerini de kaybetmeye başlarlar.
Bugün Elazığ'da sessizce kaybolan işte böyle bir hafızadan söz etmek istiyorum.
Rızaiye Mahallesi'nde bulunan Tarihi Ermeni Protestan Kilisesi'nden...
1904 yılında inşa edilen ve bir asrı aşan geçmişiyle bu kentin tanıklarından biri olan yapı, bugün zamana karşı tek başına direniyor. Bir zamanlar insanların ibadet etmek için toplandığı, hayatın aktığı bu mekân, artık sessizliğin içinde ayakta kalmaya çalışıyor. Duvarları yorgun, çatısı yılların yükünü taşıyor, geçmişi ise her geçen gün biraz daha siliniyor.
En düşündürücü olan ise yıkımın gürültüyle değil, sessizlikle gerçekleşmesi.
Çünkü bazı yapılar depremle yıkılmaz.
Bazıları ilgisizlikle çöker.
Bazıları unutuldukları için yok olur.
Bugün bu tarihi yapının durumu tam da bunu anlatıyor.
Daha da üzücü olan ise yıllar içerisinde ortaya çıkan görüntü.
Tarihi yapının bahçesinin uzun süre otopark olarak kullanılması, çevresindeki yoğun yapılaşma ve eserin şehir hayatının içinde giderek görünmez hale gelmesi, Elazığ'ın kültürel mirasına ilişkin önemli bir tartışmayı da beraberinde getiriyor. Birçok kent tarihi yapılarının çevresini açmaya, onları görünür kılmaya çalışırken, Elazığ'ın merkezindeki bu değer uzun yıllardır hak ettiği ilgiyi bekliyor.
Oysa mesele yalnızca bir binanın ayakta kalması değildir.
Mesele, bir şehrin kendi geçmişiyle kurduğu bağdır.
Çünkü kentler geçmişleriyle güçlüdür.
Geçmişini koruyan şehirler geleceğe daha emin adımlarla yürür.
Dünyanın ve Türkiye'nin birçok kentinde bunun örneklerini görüyoruz. Bir zamanlar kaderine terk edilen tarihi yapılar restore edilerek kültür merkezlerine, sanat galerilerine, müzelere ve etkinlik alanlarına dönüştürülüyor. Böylece hem tarih korunuyor hem de şehirler yeni cazibe merkezleri kazanıyor.
Peki Elazığ neden aynısını yapmasın?
Neden bu yapı yeniden hayat bulmasın?
Neden geçmişle gelecek arasında bir köprüye dönüşmesin?
Tarihi Ermeni Protestan Kilisesi; restore edilerek kültür merkezi, sergi salonu, kent müzesi ya da çok amaçlı bir sanat alanı olarak değerlendirilebilir. Böyle bir dönüşüm yalnızca bir yapıyı kurtarmayacak, aynı zamanda şehrin kültürel hayatına ve turizmine de yeni bir soluk kazandıracaktır.
Üstelik bu yapı, Harput'un kadim mirasıyla birlikte düşünüldüğünde Elazığ için yeni bir kültür rotasının önemli duraklarından biri olabilir.
Burada özellikle altını çizmek gerekiyor:
Tarihi Ermeni Protestan Kilisesi'nin korunması herhangi bir etnik ya da dini kimliğin meselesi değildir.
Bu yapı Elazığ'ın tarihinin bir parçasıdır.
Bu şehirde yaşamış insanların bıraktığı izlerden biridir.
Bu nedenle korunması gereken şey yalnızca taş duvarlar değil, ortak hafızamızdır.
Çünkü tarih seçilmez.
Tarih olduğu gibi kabul edilir.
Korunur.
Anlaşılır.
Ve gelecek kuşaklara aktarılır.
Bugün kurtarılmayı bekleyen yalnızca bir bina değildir.
Kurtarılmayı bekleyen Elazığ'ın hafızasıdır.
Her geçen gün biraz daha yıpranan bu yapı için artık temennilerin ötesine geçilmesi gerekiyor. Kurumların, yerel yöneticilerin, sivil toplum kuruluşlarının ve bu şehri seven herkesin üzerine düşen sorumluluk açık.
Çünkü tarih bir kez kaybedildiğinde yerine yenisini koyamazsınız.
Bir duvarı yeniden örebilirsiniz.
Bir çatıyı yeniden yapabilirsiniz.
Ama kaybedilmiş hafızayı geri getiremezsiniz.
Zaman akıyor.
Taşlar susuyor.
Duvarlar her geçen gün biraz daha eksiliyor.
Ve Elazığ, gözlerinin önünde eriyen bir mirasa bakmaya devam ediyor.
Soru hâlâ aynı:
Elazığ'ın bu yitip giden mirasını kurtarmak için daha ne kadar bekleyeceğiz?