“Şu işler biraz hafiflesin, sevdiklerime daha çok zaman ayıracağım.”
Çoğumuz hayatımızın bir döneminde bu cümleyi kurmuşuzdur. Arayamadığımız bir arkadaşımız, ertelediğimiz bir aile ziyareti, başlayamadığımız yürüyüşler vardır. Günler doludur; akşam olduğunda yorulmuşuzdur ama yine de bir şeyleri eksik bıraktığımız hissi içimizi kemirir.
Dört ocak teorisi, bu yetişme çabasını basit bir benzetmeyle anlatır. Hayatımızı dört gözlü bir ocak gibi düşünmemizi ister. Bir gözünde ailemiz, diğerlerinde işimiz, sağlığımız ve arkadaşlarımız vardır. Benzetmeye göre enerji sınırlıdır; birinin ateşini yükselttiğimizde diğerlerine ayırabileceğimiz güç azalır. Hatta başarılı olmak için birini, çok büyük başarı için ikisini kapatmak gerektiğini ileri sürer. Bu, bilimsel bir zorunluluktan çok, hayattaki seçimlerin bedelini düşündüren bir yaklaşımdır.
İnsanın aklına ister istemez şu soru geliyor: Bir yerde başarılı olmak için başka bir yerde mutlaka eksilmek zorunda mıyız?
Hayatın bazı dönemlerinde bir alan daha fazla ilgi ister. Geçim sıkıntısı yaşarken işe daha çok zaman ayırabiliriz. Evde hastamız olduğunda planlarımız değişir. Kendi sağlığımız bozulduğunda dinlenmek öncelik kazanır. Böyle zamanlarda her şeye eşit yetişememek anlaşılabilir. Asıl üzerinde durulması gereken, geçici diye başladığımız bir düzenin fark etmeden yıllarca sürmesidir.
Çünkü “Sonra ararım” dediğimiz arkadaşımızı bir süre sonra daha seyrek düşünmeye başlayabiliriz. Aynı evde yaşadığımız insanla konuşmalarımız yalnızca yapılacak işlere dönüşebilir. Ailemiz için çalışırken onların gününün nasıl geçtiğini dinleyecek hâlimiz kalmayabilir. Sevgimiz vardır, niyetimiz iyidir; fakat karşımızdaki insanın bunları hissedebilmesi için birlikte geçirilen zamana da ihtiyaç vardır.
Sağlığımıza ayırdığımız pay da kolayca küçülür. Uykudan kısar, hareketi erteler, dinlenmeyi boş vakte bırakırız. O boş vakit ise bir türlü gelmez. Bir süre sonra yorgunluğumuz işimize, sabırsızlığımız ilişkilerimize taşınabilir. Hayatın bu dört alanı birbirinden bütünüyle ayrı değildir; birindeki zorlanma diğerlerini de etkileyebilir.
Bu nedenle dört ocak benzetmesini, hayatımızdan kimi çıkaracağımızı söyleyen bir reçete gibi görmek zorunda değiliz. Onu ara sıra durup kendimize bakmak için kullanabiliriz: Son zamanlarda bütün gücümü nereye veriyorum? Neyi sürekli erteliyorum? Bu düzen gerçekten benim seçimim mi, yoksa alışıp sürdürdüğüm bir koşuşturma mı?
Cevap her zaman büyük bir değişiklik gerektirmeyebilir. Bir akşam işi biraz daha erken bırakmak, uzun zamandır aramadığımız bir dostu aramak, sofrada telefonu kenara koyup birbirimizi dinlemek bir başlangıç olabilir. Zor bir dönemden geçiyorsak bunu yakınlarımıza anlatmak da önemlidir. Bazen “Senden uzaklaşmak istemiyorum, bu aralar zorlanıyorum” diyebilmek, sessizce geri çekilmekten daha çok şey anlatır.
Hayatta önceliklerimiz değişecek. Bazı günler işin, bazı günler ailemizin, bazı günler sağlığımızın bize daha fazla ihtiyacı olacak. Her gün kusursuz bir denge kuramayabiliriz. Yine de durup hayatımızın bütününe bakabilir, ihmal ettiklerimize yeniden yer açabiliriz.
Çünkü günün sonunda insan, emek verdiği işin yanında paylaşacak bir sofraya, konuşacak bir dosta ve bütün bunları yaşayacak sağlığa da ihtiyaç duyuyor.
