Sosyal medyada ve basında yer alan paylaşımlarda Elazığ’da, altyapı çalışmaları nedeniyle bozulan cadde, sokak ve yolların asfaltlanmadığı, sağanak yağışlarda su baskınlarının meydana geldiği, altyapı ve yağmur suyu deşarj şebekelerinde eksiklikler olduğu belirtiliyor. Yaşanan şehircilik sorunları gündemden düşmüyor.
Elazığ’da yaşanan şehircilik sorunları, 1863 yılında Harput Valiliği’ne atanan, Hacı Ahmet İzzet Paşanın
adını Mamuratü’l-Aziz olarak değiştirdiği Elazığ için hazırlattığı şehir planını hatırlattı bana. Anadolu’nun diğer kentleri şehir planı kavramından henüz bihaber iken ileri görüşlü paşa kurulmakta olan yeni kentin şehirsel gelişmesinin, planlı başlamasını sağlamayı amaçlamış. Şehrin batıdan doğuya uzanan, adına Bağdat Caddesi (şimdiki Gazi Caddesi) dedikleri bir ana caddenin güneyinde ve kuzeyinde gelişmesi planlanmış. Günümüze kadar Elazığ’ın en gözde camii olan İzzet Paşa camiini de bu cadde üzerinde yaptırmış. Planda birbirlerine dik açıyla bağlanan açık uçlu yeni caddelere, sokaklara ve yollara yer verilmiş. Zamanla cadde, sokak ve yollara, yüksek duvarlı bahçeler içinde, kır-kent özellikli, tek veya iki katlı, tarihi ve yerel farklılıkları olan, önleri çıkmalı, seyrek dokulu, toprak damlı evler yapılmaya başlanmış. Planda kapalı çarşı, meydanlar ve cadde üzerindeki alış veriş mekânları da unutulmamış.
Plan, yıllar yılı Uluova’nın doğal dokusunu bozmadan şehrin gelişmesine ışık tutmuş. Bizim nesillerin doğup büyüdüğü 1940 ve 50’li yıllarda planda yer alan cadde, sokak ve yollarda, 1896’da Osmanlı mimarisi ile yapılan hükümet konağı ile cumhuriyet döneminde yapılan resmi binalar, hastaneler ve okullar dışında fazla bir değişiklik olduğunu sanmıyorum. Diğer bir değişle o yıllarda ülkemizin içinde bulunduğu ekonomik, teknik ve yerel koşullar içinde, Elazığ, insanı ve doğayı merkeze alan iyi bir şehirciliğe sahipti.
İlerleyen yıllarda Türkiye’de sayılı birkaç kent dışında görmediğim kent kalmadı. Özellikle tarihi mekânlara sahip illere ve bazı Avrupa kentlerine görevli olarak gittim. Aynı şekilde Avrupa’da birçok kentin yanı sıra Asya ve Afrika kıtalarındaki birkaç ülkenin de başkentlerini görmek nasip oldu. Türkiye’de ya da yurtdışında olsun, nereye gidersek gidelim, gitmeden önce mutlaka o kentlerin tarihini, kültürünü ve doğal yapısını araştırarak yola çıktım.
Son olarak geçen hafta canım evladımla birlikte Çek Cumhuriyetinin başkenti Prag’a gittik. Prag’ın inanılmaz derecede şaşırtıcı bir kent olduğunu belirtmeliyim. Bir kentin şehirciliği bu kadar mı iyi ve çekici olabilir? İnsanın kendini tarihin derinliklerinde bulması işten bile değil. Tarih, sanat ve mimari iç içe. Hepsi insanın gözünü yormayan mermer tonlarında, sıralı ve düzenli dev asırlık binalar. Geniş ve bakımlı ve çok temiz sokak, cadde, yol ve de meydanlar. Katedraller, köprüler ve tarihi günümüze taşıyan heykeller. Hepsi kentinkimliğini, ruhunu, tarihini ve siluetini belirleyen eserler. Tarih, sanat ve mimarinin iç içe geçtiği bir kent. Vltavanehri kentin içinden geçiyor, nehir yeşillikler ve ağaçlıklar içinde süzülerek akıyor. Nehrin çevresinde geniş yeşil alanlar ve parklar görülüyor. Bir tarihi şehir ancak bu kadar iyi korunabilir!
Aslında Çekya nüfusu yaklaşık 11 milyon olan küçük bir ülke ama otomotiv sektörü, ağır sanayi, metalürji ve elektronik sektörün geliştiği belirtiliyor.
Prag’ı gezerken hem imrendim hem de hüzünlendim, kendi güzel ülkemi ve kentlerimizi düşündüm. İçsel bir buruklukla dolaştım Prag’ı.
Bilindiği gibi ülkemizin şehirleri, başta İstanbul olmak üzere son 25 yılda sürekli betonlaşıyor. Kentlerimizin kimliğine, tarihine, doğasına, görünümüne ihanet ediliyor.
Kazanma hırsının yol açtığı yanlış yapılanmalar ve denetimsizlik sonucunda ortaya çıkan kentsel sorunlar say say bitmiyor.
Çıkar ilişkileri, yandaşı koruma, para tutkusu, sorumsuzluk, denetimsizlik ve de tarihe ve doğaya saygısızlık sonucunda kentlerin tarihten gelen geleneksel ayrıcalıkları, farklılıkları ve de kendilerine özgü değerleri yok edildi ve de ediliyor. Kentlerimiz betonlaştı, mimarisi ve görselliği ile tek tip yapılar yaygınlaştı. Her tarafı kuşatan beton binalarla şehirlerimizin hepsi birbirinin kopyasına dönüştü…
