“Hayır” demek bazen düşündüğümüzden çok daha zor olabiliyor. Birine “hayır” dediğimizde onu kıracakmışız gibi hissediyoruz, sanki aramız bozulacakmış gibi… Bazen de bencil görünmekten çekiniyoruz. Bu yüzden çoğu zaman istemesek bile “olur” diyebiliyoruz. Peki “hayır” demek isterken neden bunu demek bu kadar zor?
Çoğumuz küçük yaşlardan itibaren bulunduğumuz ortama uyumlu davranmayı öğrendik. “İyi çocuk” olmak, sorun çıkarmamak, büyükleri kırmamak… Uyumlu davranmayı erken yaşlardan itibaren fark etmeden içselleştirdik. Hal böyle olunca, birine “hayır” demek sadece bir tercih değil, sanki birini hayal kırıklığına uğratmak gibi hissettirmeye başlayabiliyor.
Bir de şu var ki çatışmadan kaçınabiliyoruz. “Hayır” dediğimizde karşımızdaki nasıl tepki verir, aramız gerilir mi, yanlış anlaşılır mıyız, bize küser mi… Bunları düşünmemek için en kolay yolu seçiyoruz: “Hayır” demek yerine “olur” demek. Ama o anda “olur/evet” demek, çoğu zaman içimizde küçük bir keşke bırakıyor. Hatta bazen sonrasında kendimize bile kızıyoruz. Burada devreye sınırlar konusu giriyor.
Sınır Koymak Neden Önemli?
Şöyle bir düşünün: Sürekli “olur/evet” dediğinizde, aslında neye “hayır” demiş oluyorsunuz?
Kendi zamanınıza, dinlenmeye, belki de gerçekten yapmak istediğiniz şeylere “hayır” diyor olabilirsiniz. Diğer bir ifadeyle, kendi ihtiyaçlarınızı görmezden gelebiliyorsunuz. Sınır koymak başkalarını itmek ya da uzaklaştırmak anlamına gelmez. Sınır koyarken kendinizi ihtiyaçlarınızı ortaya koymak mümkün olur.
Sağlıklı ilişkilerde insanlar birbirinin sınırlarını bilir. Kendi ihtiyacınızı belirtip “hayır” dediğinizde ilişkiniz eğer zarar görüyorsa zaten bir şeyler sağlıklı işlemiyor olabilir. Çünkü gerçek yakınlık, herkesin kendisi olabildiği yerde kurulabilir.
Bir noktadan sonra sürekli idare eden, alttan alan taraf olmak oldukça yorucu hale gelebiliyor. İçten içe biriken o rahatsızlık da zamanla ya mesafe yaratıyor ya da beklenmedik bir anda patlıyor. Bu nedenle sınırlarınızı belirlemek ve bunu dile getirmek hem kendimize hem de ilişkilerimize fayda sağlayacaktır.
Peki Nasıl Başlayabiliriz?
“Hayır” demeye başlamak için önce küçük adımlar atabilirsiniz.
İlk olarak kendinize sorun: “Ben bunu gerçekten yapmak istiyor muyum?” Bazen sadece bu soruyu sormak bile fark yaratabilir.
Yapmak istemediğiniz ve “hayır” demek istediğiniz bir şey ise, cevabınızı basit tutun. Uzun uzun açıklamalar yapmanıza gerek yok. “Şu an bunu yapamam”, “Bu hafta biraz dinlenmeye ihtiyacım var” demek yeterli. Açıklamak zorunda hissettiğiniz her an, aslında kendinizi ikna etmeye çalışıyor olabilirsiniz.
Bir de şu kısmı kabul etmek önemli: Başlarda “hayır” derken biraz rahatsız ya da suçluluk hissedebilirsiniz. Ama bu hisler, yanlış yaptığınız anlamına gelmez. Sadece yeni bir şey denerken size eşlik eden hisler olabilir.
Zamanla şunu fark edebilirsiniz: Dediğiniz her “hayır”, aslında kendiniz için söylenmiş bir “evet”.
Son olarak…
“Hayır” demek insanları uzaklaştırmaz, aksine gerçek ilişkilerinizi ortaya çıkarır. Çünkü sizi gerçekten duyan insanlar, sınırlarınızı da hoşgörebilir. Ve bazen en çok ihtiyaç duyduğumuz şey, başkalarını kırmamak değil, kendimizden vazgeçmemek olabilir.
Yazar: Uzman Psikolog Zeynep Taşel Günal
