Bu konuyla ilgili dizeler karalamış, 27.11.2023 tarihli TURAN gazetesindeki “Devrin Sıkıntısı-Kal Ehli” başlıklı yazımda da bu ifadelere temas etmiştim.
“İşbitirikus” tabiri benim Merhum Recep DOKSAT hocadan ödünç aldığım “Homo İşbilirikus” ifadesini evirirek kullandığım bir ifade.
Antropoloji ilminde “Homo” kavramı Türkçe “İnsan” demektir. Başlıktaki ifadeler ise Türkiye Türkçesi ile “İşbilir İnsan” ve “İşbitiren İnsan” olarak ifade edilebilir.
Bu insan tiplerini her meslekte, her mekȃnda, her iş yerinde ve toplumun her kesiminde görmek mümkündür. Unvanı, kariyeri, kadrosu ne olursa olsun bu tip insanlar her yerdedirler.
“Homo İşbilirikus” yani “İşbilir İnsan” hayatının her safhasında her iş ve işlemden kȃrlı çıkan; keserin sürekli kendine yontması gibi, “Yarabbena Hep Bana” mantığıyla hareket eden ve hayatını böyle sürdüren kimsedir.
Dinibütün ve hatırşinastır. Herkesin yardımına koşar; herkesi arar, sorar. Cuma, millȋ-dinȋ bayram; doğum günü, cenaze, taziye onun sahnede olduğu; sahnede olamazsa da telefonla muhatabına ulaşarak kutladığı veya başsağlığı dilediği fırsat zamanlarıdır.. Camide, cenazede hep ön safta görürsünüz. Böylece cemaat veya cemiyet içinde görünerek akredite olur. Düğünde-dernekte hep sahnede, hep ön plandadır. Koşar, koşuşturur; savar-savuşturur; yetişir yetiştirir. “İyilik Meleği” gibidir.
Diyeceksiniz ki “Ee ne olmuş yani, ne güzel işte. Yardımsever, hatır-gönül ehli. Ancak durum pek de öyle değil. Çünkü kastettiğim adamlar “mış gibi” yaparlar. Yani kendilerini iyi pazarlarlar. Oysa dikkatli gözler, insanların davranışlarında samimi olup olmadığını görür, anlarlar.
Tarif etmeye çalıştığım adamlar durumdan vazife çıkaran; herkese yardım ediyor görünen; hatta fiilen yardım eden; ancak bunu “Allah rızası için” veya “İnsan olmanın gereği olarak” değil, kendini göstermek ve nemalanmak için yaparlar. Çünkü bütün bu eylemlerinin geri dönüşü vardır. En kötü ihtimalle yaptığını her ortamda dillendirerek “Ben yaptım” diyebilmenin keyfini yaşarlar.
İşte, her konuda işlerini bilen ve yürüten bu tip adamlara “Homo İşbilirikus” yani “İşbilir İnsan” veya “İşini Bilir” insan diyorum.
“Homo İşbitirikus” yani “İşbitiren İnsan” tipi birinciye benzemekle birlikte, daha mahirdir. Altan girer, üstten çıkar; ne yapıp eder, işi halleder, bitirir. Çekinme, sakınma, utanma duygusu yoktur. “Bukalemun” gibi her renge, “Sıçan” veya “Yılan” gibi her deliğe girer.
Senden bilgi alıp sana satar. Aynı pazarda bir pazarcı esnafından ürün alarak, allayıp pulladıktan sonra, fahiş fiyatla kendisi satar. Hatta anasını boyayıp babasına satar. Bedel veya kazancın ne olduğunun, ne kadar olduğunun önemi yoktur.
Bu adamların diline pelesenk olan ifade “Hallederiz” ifadesidir. Kesinlikle, bir şekilde işi hallederler.
Bir işe gücü yetmeyecek gibiyse “Git falan adam bu işi halleder” diye başkasına paslar. Asla, “Bu işe benim gücüm yetmez” demez. İşte bu adamlara “Homo İşbitirikus” yani “İş Bitiren İnsan” diyoruz.
Elbette, yaptıkları işleri, eylemleri, yardımları; yani iyilikleri “Allah rızası için” veya “Dostluk, arkadaşlık için”, yahut “İnsan olmanın gereği olarak” yapanlar, bu tiplerin dışındadır. Allah onları var etsin.
Esen kalınız…
